MR. WILLIAM E. THOMAS, RANDOLPH, WISCONSIN.

Yn Randolph, Wisconsin, Tachwedd 27ain, 1894, bu farw y brawd anwyl William E. Thomas.

Mab ydoedd i Ellis a Mary Thomas, Bryn Madog, Sir Gaernarfon. Ganwyd ei yn Hydref 16eg, 1832.

Ymfudodd y teulu i'r wlad hon yn 1846, gan ymsefydlu yn Proscairon, ger Cambria, Wisconsin. Yn Gorphenaf 22ain, 1857, ymbriododd ag Elizabeth Owens, merch y diweddar ddiacon John Owens. Ar ôl byw yn Proscaìron am 19eg o flynyddoedd, symudodd i fyw yn agos i Randolph, lle y treuliodd weddill ei ddyddiau ar y ddaear.

Nid oes genym fawr o hysbysrwydd am ei hanes yn yr Hen Wlad. Treuliodd yno y pedair blynedd ar ddeg cyntaf o'i oes - un o'r cyfnodau pwysicaf yn ei hanes ef, fel pob dyn arall. Oddiwrth yr hyn a wyddom am dano yn y wlad hon, y mae yn deg i ni gasglu ei fod wedi darllen a meddwl llawer iawn, ac iddo "er yn fachgen wybod yr Ysgrythyrau."

Gwanaidd fu iechyd corfforol ein hanwyl gyfaill am lawer o flynyddoedd, ac o herwydd hyn ymdrechodd gyda'r byd dan lawer o anfanteision; ond trwy ei ddiwydrwydd a'i feddylgarwch, yr oedd wedi dyfod i amgylchiadau cysurus yn y byd. Yn gyffredinol gellir dweyd amdano fel yr ysgrifena y Parch. Daniel Williams: "Dyn llon, bywiog, dymunol, oedd William Thomas, a chanddo atebiad parod a ffraeth bob amser. Gofynwyd iddo unwaith, 'Beth yw eich taldra chwi, William Thomas': 'Wel, yr ydw'i yn bum' troedfedd a modfedd,' meddai yntau, gan roddi pwyslais ar y gair diweddaf, fel pe na fuasai y fodfedd hon gan neb ond efe."

Yr oedd gan ein brawd amryw dalentau, a chysegŷodd hwy i wasanaeth Duw. Yr oedd yn meddu talent i ganu. Bu am ryw gymaint o flynyddoedd yn arweinydd canu yn nghapel Proscairon. Nid wyf yn gwybod pa faint o sylw a roddodd i'r wyddor gerddorol. Yr oedd yn ystyried fod mawl deallus yn rhan arbenig mewn addoliad cyhoeddus. Dangosai awydd mawr bob amser i gadw i fyny y cyfarfodydd canu, er mwyn perffeithio y rhan bwysig hon o'r gwasanaeth crefyddol. Nid oedd yn foddlawn ar ganu yr hen donau a'r hen emynau byth a hefyd, ond amlygai sel dros y gorchymyn hwnw, "Cenwch i'r Arglwydd ganiad newydd."

Fel y canlyn yr ysgrifena Daniel Williams ar hyn: "Bu am flynyddoedd yn arweinydd y canu yn hen ardal Proscairon. Er mai Wllliam Wllliams, Ty Coch, fel prif gerddor yr ardal, fyddai yn cadw y cyfarfodydd canu, byddai William Thomas ynddynt bob amser yn barod i gynorthwyo yn mhob modd. Yr oedd ef uwchlaw eiddigedd a chenfigen, sydd yn peri fod cymeriad aml i ganwr yn annymunol." Yr oedd yn meddu talent i addysgu eraill fel athraw. Bu yn aelod defnyddiol iawn o'r ysgol Sabbothol. Rhoddai sylw neillduol i ddarlleniad yr Ysgrythyrau. Treuliai amser i ddysgu ei ddosbarth i ddarllen yn gywir. Gofalai yn fanwl am yr atalnodau, y pwyslais, y synwyr, a.y. Nid oedd dim yn ei ofidio yn fwy na chlywed y Beibl yn cael ei ddarllen yn wallus o ran geiriad, yn ddibris o ran yr atalnodau, ac yn ddifater o ran ysbryd yr Ysgrythyrau Sanctaidd.

Trwy ei fywiogrwydd, ei ffraethineb, yn nghyd a'i ofyniadau bachog, byddai yn cadw i fyny ddyddordeb yn ei ddosbarth bob amser. Y mae ei goffadwriaeth yn anwyl gan y rhai fu yn ddysgyblion yn ei ddosbarth. Yr oedd yn ddefnyddiol iawn fel un a gymerai ran gyhoeddus yn y cyfarfod gweddi a'r seiat. Yr wyf yn cofio am dano fel un o golofnau y cyfarfod gweddio bump ar hugain o flynyddoedd yn ôl. Byddai yn ofalus i ddethol emynau profiadol ac erfyniadol; darllenai hwy yn ddeallus ac yn yr ysbryd. Llawer gwaith y gwelsom ef wedi cael ei lwyr orchfygu gan ei deimladau wrth erfyn am drugaredd yn haeddiant Iesu Grist. Parhaodd hyd y diwedd yn weddiwr cyhoeddus yn y cyfarfodydd gweddi, fel y gwelwn yn ôl a ganlyn o lythyr y diacon T. D. Roberts, Randolph: " Yr oedd o werth mawr yn y cyfarfod gweddio. Yr oedd yn weddiwr cryno a gafaelgar, ac yn gadael argraff ei fod yn siarad â Duw wrth weddio. Teimlwn mai colled fawr i eglwys yw colli gweddiwr gafaelgar. Ofnwn fod pob bwlch a wneir yn yr eglwys yn cael ei wneyd i fyny yn well na'r bwlch hwn."

Anaml iawn y byddai heb brofiad i'w ddweyd yn y seiat. Yr oedd felly flynyddoedd yn ôl. Dywed Daniel Williams ei fod yn cofio iddo ddyweyd ei brofiad yn hynod o effeithiol un tro. Soniai fod ambell un yn cael gwir argyhoeddiad heb gymaint o ofn ac o ddychryn ag un arall. "Trugaredd fawr," meddai, "ydyw i bechadur gael ei ddwyn at Grist heb gael ei gadw yn hir o dan Sinai."

Rhoddai le mawr i'r Beibl yn ei feddwl ei hun ac yn ei deulu. Ac nid oedd dim yn cael lle ac amser y weddi deuluaidd. Yr oedd Iesu Grist i gael cymaint o le yn ei dy ef a neb. Dywedai wrth y teulu, "Pe buasai i ryw berson ddyfod i'r tŷ, buasem yn rhoddi y gwaith o'r neilldu i siarad ag ef; a phaham na ddylem gymeryd amser i siarad ag Iesu Grist?" "Take time to be holy."

Ar ddydd priodas un o'r plant daeth at y bwrdd oedd yn llawn o roddion hardd a drudfawr a chododd y Beibl a roddai iddi gan ei roddi ar y cwbl, a dywedai, "Cofiwch roddi y lle uchaf o bob peth i'r Beibl yn eich tŷ byth." I un oedd yn rhoddi lle mor fawr i'r Beibl, ac yn talu y fath barch i Iesu Grist yn ei fywyd personol ac yn ei deulu, pa ryfedd ei fod wedi cael marw mor ogoneddus?

Cafodd ffarwelio a'i anwyl deulu, mewn gobaith a sicrwydd ei fod yn myned at Iesu Grist, a bod marw yn elw iddo. Collodd y teulu hoff briod serchog, a thad tyner a gofalus, ond y mae ei gyngorion tadol a'i fywyd Cristionogol yn aros yn eu dylanwadau dyrchafol yn etifeddiaeth anmhrisiadwy iddynt.

Tachwedd 30ain, ymgasglodd tyrfa fawr o'i gyfeillion i dalu eu parch iddo, pryd y gweinyddwyd gan y Parchn. J. R. Daniel, R. H. Evans, D. R. Jones a Griffith Griffiths. " Marw a wnelwyf o farwolaeth yr uniawn, a bydded fy niwedd fel yr eiddo yntau."
ROBERT T. ROBERTS.

Y Cyfaill Americanaidd ~ Medi 1895.