ELINOR ROBERTS LEWIS. FRANKFORT HILL, HERKIMER, NEW YORK.

Yn ei chartref yn Utica, New York, Gorphenaf 15fed, 1897, bu farw Ellen, anwyl briod David Lewis, yn 83 mlwydd, 4 mis a 5 diwrnod oed. Bu y chwaer anwyl hon yn un o'r rhai ffyddlonaf i'r "Cyfaill" am tua 54 mlynedd. Y flwyddyn gyntaf y daeth hi a'i phriod i'r wlad hon, 1843, croesawyd y "Cyfaill" i'w ty, a bu yn ymwelydd cyson hyd ei marwolaeth. Darllenai ef yn fanwl, a gofalai am dalu amdano, ac er fod ei golwg wedi pallu y deng mlynedd diweddaf o'i hoes, er hyny, byddai raid i eraill ei ddarllen er mwyn iddi wybod ei gynwys, a diau y rhydd yntau gongl fechan i gofio am dani.

Ganwyd hi yn Buarth Brwynog, Trawsfynydd, Gogledd Cymru, Mawrth 10fed, 1814. Yr ieuengaf ydoedd o chwech o blant i Evan a Gwen Roberts. Ychydig o fanteision addysg geid y pryd hyny yn ei chymydogaeth hi, ond yr oedd ysgol Sabbothol o fewn ei chyraedd, a gwnaeth ddefnydd da o honi, a chafodd y fath flas ar ei haddysg fel y dylynodd hi tra daliodd ei nerth.

Ychydig yn selog gyda'r hen Eglwys Sefydledig ydoedd ei rhieni, fel nad oedd yc cael fawr o gymelliad i fyned i'r capel na'r ysgol, ond yno yr elai Ellen i'r naill a'r llall, a chyn hir derbyniwyd hi yn ei hieuenctyd yn aelod o eglwys y T. C. yn Trawsfynydd. Yr oedd y Parch. Lewis Morris yn bresenol, a rhoddodd lawer o hyfforddiant iddi a chyngorion difrifol iddi i ofalu am lynu wrth y Beibl ei llythyr eglwysig a chrefydd lle bynag yn elai. Cafodd ei gyngorion argraff ddwys ar ei meddwl, a byddaì yn coffhau yn barchus am dano pryd bynag y symudai, gan ymdrechu cario allan ei hyfforddiant iddi.

Y symudiad cyntaf ydoedd i'r Bala. Yno daeth yn gydnabyddus a David Lewis, a Tachwedd 11eg, 1842, darfu iddynt ymbriodi. Y gwanwyn dylynol daethant drosodd i'r wlad* hon gan sefydlu yn Floyd, Sir Oneìda, yn agos i'r capel. Yno cafodd lawer o gymdeithas hen weinidogion yr oes o'r blaen, y Parchn. William Pierce, Edward Rees, Thomas Williams, John Hughes, Marcy, Thomas R. Jones a Dr. Rowlands. Hyfrydwch iddi ydoedd eu cymdeithas, a braint ganddi ydoedd gweini arnynt yn ol y cyfleusdra oedd ganddi. Yma hefyd y dechreuodd fagu ei phlant, a byddai yn ymdrechgar iawn i'w parotoi i'r ysgol Sul a'r society, ac wrth ddysgu adnodau a Salmau iddynt. Dysgodd lawer ei hunan yn ychwanegol at yr hyn oedd wedi drysori pan yn ieuanc, y rhai fuont o ddyddanwch mawr iddi wedi iddi fethu darllen, oblegid i'w golwg ballu tua deng mlynedd cyn iddi farw.

Yn 1857 symudasant i ardal Bridgewater, a dangosai yr un ffyddlondeb gyda'i theulu, er fod y pellder i'r capel yn llawer mwy. Yn mhen 7 mlynedd symudasant i Frankfort Hill, lle y cawsant well manteision ac y gwnaethant ddefnydd da o honynt, ac y buont yn ddefnyddiol iawn gyda'r achos. Anhawdd cael yr un par a fu yn fwy ffyddlon gyda'r ysgol Sabbothol tra y daliodd eu nerth, ac y mae yn debyg nad oes neb yn y cylch yma wedi bod mor ffyddlon i dylyn y Cyfarfodydd Ysgolion a'i phriod am faith flynyddau tra yn alluog i wneyd. Yr oedd y ddau yn oleuedig ac egwyddorol yn ngwirioneddau y Beibl ac yn ddefnyddiol yn nghaniadaeth y cysegr. Wedi hyn symudasant i Kansas am dymor, ond dychwelasant yn ol drachefn i Frankfort Hill. Yn ddiweddaf oll tua deng mlynedd yn ol symudasant i Utica, lle y gorphenodd hi ei gyrfa ddaearol. Eiddil ydoedd o gyfansoddiad, a chwynai gryn lawer gan ei hiech- yd y rhan fwyaf o'i hoes, ond cafodd fyw er hyny i weled oedran teg, ac araf addfedai o ran ei hysbryd i'r orphwysfa nefol. Yr oedd bron yn gwbl ddall er's blynyddau lawer, ac yn niwedd ei hoes blinid hi yn fawr gan y cancer ar un o'i haelodau, ond dyoddefodd y cwbl gydag amynedd Cristionogol.

Mae ei choffadwriaeth yn fendigedig gan y rhai a'i hadwaenai, a chwith iawn i'w phriod yn ei henaint fydd colli ei chymdeithas, ond teimla ef a'r plant na raid iddynt dristau megys rhai heb obaith, oblegid y mae bywyd a phrofiad y chwaer anwyl yn symud pob ameuaeth am ei duwioldeb ac yn sail gobaith cryf nad oedd angau ond negesydd cymwynasgar iddi i'w symud o fyd y cystuddiau a'r trallodion i gymeryd meddiant o ran o etifeddiaeth y saint yn y goleuni.

Heblaw ei phriod gadawodd ar ei hol chwech o blant, Mrs. L. A. Brigham o Frankfort Hill, Edward D. Lewis, Arvonia Kansas, Mrs. Hugh D. Evans, Mrs. Charles Staley a Mrs. David A. Johnson o Utica, a David E. Lewis o Rochester, a llawer o wyrion.

Claddwyd hi ym mynwent Frankfort Hill, wrth ochr gweddillion ei merch, gladdwyd 23 mlynedd yn ol. Yn absenoldeb y Parch. J. Hughes Parry gweinyddwyd gan y Parch. J. H. Jones, Rome.
J. H. Jones.

Y Cyfaill o'r Hen Wlad ~ Hydref 1897.